WHAT ABOUT DIGITAL ART?

DIGITAL ART BLOG

 

Anja Brand-Heemskerk, 19 augustus 2020, Pijnacker

Enter-control

Computers kwamen op in Nederland rond mijn vijftiende jaar. Het ontwikkelde zich voor mij van spelletjes erop spelen tot zelf ontwerpen maken met allerlei software. Met de komst van internet kwam daar de mogelijkheid tot interactie met mensen op afstand bij. In eerste instantie bekeek ik dit als vormgever vanuit de ontwerpkant, zoals websites en computericonen. De interactie startte voor mij met een Yahoo groep genaamd ‘illusie’ waarin illustratoren tips uitwisselden over computersoftware en illustratietechnieken. Na de komst van onze kinderen realiseerde ik mij dat er geen ondersteuning was in de opvoeding met computers en internet, niemand had daar ervaring mee. Vooral omgaan met social media vond ik een uitdaging, dat begon met het platform Hyves in 2004. Als kunstenaar en vormgever ontwikkelde ik mij ook op het gebied van internet en social media.

Dat kinderen en jongeren naast gebruikelijke opvoedtaken ook begeleiding nodig hebben bij social media gebruik werd voor mij duidelijk toen het social mediaplatform Twitter opkwam.[1] Eerst was het een leuke uitdaging om in 130 tekens je boodschap te uiten. Later kwamen er steeds meer nare en grove uitspraken op Twitter, ook van jongeren. We spraken er thuis over en een interessante uitspraak van onze kinderen was toendertijd: “Op internet lijken er wel andere regels te gelden.” Kunstenares Tinkebell ondervond al eerder dat mensen wel heel makkelijk nare uitspraken deden via internet (in 2009),
ze ontving veel haatmail van onbekenden van over de hele wereld.[2] Ik kreeg als kunstenaar de behoefte om een haatbericht te verbeelden, om de onzichtbaarheid ervan weg te halen. Het werd een Twitterbericht van een meisje dat schold op Beatrix via haar Twitter account. Had dat meisje wel door dat heel Nederland haar account kon bekijken en lezen? Het maakte mij boos, waarom gingen veel mensen zo onnodig schelden? Twitter leek ons mede hierdoor geen geschikt sociaal medium voor onze kinderen.

Fucking Beatrix, 2013, Acryl op doek 60×70 cm

Facebook kwam ongeveer tegelijk op met Twitter in Nederland (rond 2006).[3] Bij mijn ontwerpwerk voor klanten merkte ik dat er steeds meer social media symbolen kwamen om te integreren in websites (Twitter, Facebook, LinkedIn, Pinterest, etc.), ik raakte het overzicht kwijt. Ik vond het steeds onduidelijker welke informatie nu precies uitgewisseld werd tussen websites en social media platforms en wanneer dat nog veilig was. Zeker bij Facebook was het onduidelijk wat er qua informatie uitgewisseld werd. Als vormgever vond ik de vormgeving en het gebruik van symbolen interessant, niet iedereen is zich daar bewust van denk ik. Bij Facebook kwamen er steeds meer mogelijkheden bij, ik ging mij zorgen maken toen je ook je locatie overal kon delen. Wie kan dat allemaal zien? In 2017 heb ik de layout van Facebook geschilderd. Toen werd ik mij bewust hoe je gestuurd werd in Facebook door allerlei voorgeprogrammeerde vragen, zoals: Waar denk je aan? Het zijn geen mensen die aan je vragen waar je aan denkt, Facebook software stuurt dat.

Waar denk je aan?, 2017, Acryl op doek 50×60 cm

De social media ontwikkelingen stonden ondertussen niet stil, we lieten als gezin onze inmiddels al wat oudere pubers meer vrij en ze werden zelf actief op Snapchat (bestaat sinds 2011). Een wit spookje als logo op een geel veld, je maakt beelden die snel weer verdwijnen. Dat klonk niet zo geruststellend, want wat deel je als je in de leeftijd bent van ontluikende seksualiteit? Ook daar kwamen genoeg negatieve verhalen over in de media.[4] Dat viel bij ons gelukkig mee, onze pubers durfden bij twijfel of vreemde berichten bij ons aan te kloppen. Ze nodigden ons uit om ook een account aan te maken en ik vind Snapchat nog steeds een leuk en creatief medium, vooral door alle prachtige en grappige filters. Wel merkte ik dat ze obsessief dagelijks foto’s en video’s moesten delen. Ze legden mij uit dat ze hun ‘snapreeks’ met vrienden niet wilden verliezen.[5] Daar is mijn laatste social media schilderij uit voortgekomen: het symbool van een snapreeks, de vlam.

Snapchat vlam, 2018, Acryl op doek 18×24 cm

Met Instagram hadden we minder problemen, daar ebte mijn behoefte om erop te reflecteren met schilderijen weg. Deze drie schilderijen laten goed zien hoe mijn gedachtegang als ouder over social media zich ontwikkeld hebben. Bij het Twitter schilderij was ik nog erg gericht op rare uitwassen en verbaasd over de haat die veel mensen gedachteloos verspreiden. Bij Facebook was ik meer gericht op de werking ervan en hoe algoritmes ons onbewust sturen. Wie weet waren er veel minder discussies geweest als mensen niet onbewust gedeeld hadden waar ze aan dachten.
Bij Snapchat richtte ik mij alleen op dat deel waar ik mijn pubers moeilijk kon bijsturen. Ze durfden nu hun snapreeks te beëindigen, omdat ze beseften dat niet vriendinnen erom vroegen, maar Snapchat zelf. Ook wisten wij als ouders steeds beter het gesprek aan te gaan en probeerde we te blijven begrijpen wat ze nu precies deden op social media. Interesse tonen, een beetje meedoen en praten over wat je wel en niet ok vindt. Doordat schilderen langzaam gaat en je beperkt bent in wat je af kunt beelden, biedt het ruimte om social media ontwikkelingen vanaf een rustige afstand te bekijken. Als ouder kon ik zo beter het gesprek aangaan en heb ik met vallen en opstaan geleerd hoe we onze kinderen konden helpen met social media gebruik. Ons mediagebruik is nu eenmaal veranderd door de komst van internet en smartphones.[6] Gelukkig zijn er nu betrouwbare online platforms waar je informatie kunt vinden en zijn er zelfs tips voor omgangsvormen op het internet. [7] Naast schilderwerk heb ik een online kunstwerk gemaakt over internet. Hierin laat ik zien hoe vanuit mijn visie de komst van internet de wereld een stuk complexer heeft gemaakt. Marschall Mc Luhan sprak ooit over ‘The medium is the message’ toen televisie opkwam.[8] Ik wilde onderzoeken welke onbewuste invloed de komst van computers en internet op mij had:
http://www.anjaranja.nl/brein/

In 2016, bij het afronden van mijn studie bij de Willem de Kooning Academie in Rotterdam heb ik een groot doek beschilderd en mijn proces laten filmen door Viviane Strik. Tijdens het schilderen heb ik vastgelegd hoe ik de komst van internet en multitasken heb ervaren. In de film is te zien hoe ik tijdens het schilderen transformeer van het ervaren van onrust en multitasken naar het terugvinden van rust en diepe aandacht.

Enter-control, 2016, Acryl op doek, ongeveer 200 x 150 cm
Film (geprojecteerd op de achterkant van het doek), 2016, Anja Brand en Viviane Strik, duur 11:25 min
Muziek: Kraftwerk – Numbers – 2009
Michael Kiwanuka – Home again
Erik Satie – 3 Gymnopedies (arr. A. Miolin) Roland Pontinen – Gymnopedie 1

Kunst maken is voor mij een goede manier om te reflecteren op allerlei ontwikkelingen, maar de vraag blijft: Is social media the new message? En zijn we ons bewust van de invloed die het gebruik van digitale middelen op ons heeft? Enter it and stay in control!

[1] https://isgeschiedenis.nl/nieuws/ontstaansgeschiedenis-van-twitter

[2] https://www.omdenken.nl/inspiratie-en-verhalen/tinkebell

[3] https://isgeschiedenis.nl/nieuws/oprichting-van-facebook

[4] https://nos.nl/artikel/2324990-scholieren-verdienen-geld-met-naaktfoto-s-van-anderen-op-snapchat.html

[5] https://www.dutchcowboys.nl/socialmedia/dit-betekenen-de-emoji-s-naast-de-namen-van-je-vrienden-op-snapchat

[6] Heeswijk, Erik van. Mediastorm. Den Haag: Boom Lemma uitgevers, 2012.

[7] https://www.mediawijsheid.nl/onlineomgangsvormen/

[8] McLuhan, Marshall, and W. Terrence Gordon. Media begrijpen : de extensies van de mens. Amsterdam: Nieuwezijds, 2002